Drank & Drugs & niks over de muziek

Drank & Drugs & niks over de muziek

Er zijn een hoop verkeerde redenen om gelegenheids-hiphopcollectief New Wave de Popprijs te misgunnen, maar behalve de populariteit is er weinig vóór gezegd. Op deze manier zaait de Popprijs alleen maar verdeeldheid en gaat de kans om diversere muziek te canoniseren verloren.

+++++++++

Een wetenschappelijke doorbraak is af te dwingen. Zet genoeg slimme mensen in een kamer, doe de deur dicht en je kunt genialiteit nabootsen, zo schrijft de Canadese auteur Malcolm Gladwell in The New Yorker. Het is het eerste waar ik aan dacht toen ik journalist Thomas Heerma van Voss' reportage over de hiphop-expeditie naar Schiermonnikoog las.

Volgens bovenstaande logica is New Wave het Manhattanproject van platenlabel Top Notch. Die vlieger gaat echter niet op: Gladwell maakt zelf een onderscheid tussen wetenschappelijke ontdekkingen en het individuele karakter van het artistieke genie.

"A work of artistic genius is singular, [...] and our persistent inability to come to terms with the existence of multiples are the result of our misplaced desire to impose the paradigm of artistic invention on a world where it doesn’t belong."

Gladwell wil het mystieke karakter van het wetenschappelijke genie ontkrachten, maar het werkt ook andersom: artistieke genialiteit is niet per definitie na te bootsen door een groep muzikanten een week te huisvesten op een eiland. Het zet vraagtekens bij het prestige dat liefhebbers New Wave bij voorbaat toekennen.

Desalniettemin heeft New Wave zijn vruchten afgeworpen: miljoenen streams en views, een gouden plaat, en de eer van de Popprijs voor 'de belangrijkste bijdrage aan de Nederlandse popmuziek', bij gebrek aan andere gezaghebbende, Nederlandse popmuziekonderscheidingen. Het is ze van harte gegund.

+++++++++

Omdat het album New Wave aanvankelijk nergens gerecenseerd of besproken is, zou het succes dat er niettemin op volgde een "dikke, veelgestreamde middelvinger naar alle traditionele media" zijn, aldus Kees de Koning, oprichter van Top Notch, tegen de Correspondent. Dat is de verkiezingscampagne van Donald Trump ook, dus steek die maar in je zak. Inmiddels lopen de media aardig in de pas.

Heerma Van Voss kan achteraf zeggen dat hij er als eerste bij was, maar muziekjournalist Klaas Knooijhuizen schreef erover in HP/De Tijd, vóór de 'Drank & Drugs'-controverse deze zomer (waarin we ons druk maakten om tieners en MDMA, en dancemuziek in z'n geheel, voordat we daar gelukkig snel weer mee ophielden). Ook De Volkskrant publiceerde 20 april een uitgebreid interview, getiteld 'Eilandhoppers'. Genegeerd is het album nu ook weer niet, zeker niet sinds de zomer.

De Konings opstandigheid is wel terecht. Een jaar geleden beaamde muziekjournalist Atze de Vrieze in 3voor12 dat Hilversum voor hiphop een onneembare vesting is en hij bevestigt dat deze week opnieuw. Fresku wijdde er een half album aan. De verontwaardiging uit verschillende hoeken tegenover de winst van de Popprijs door New Wave was omvangrijk genoeg dat de NOS durft te spreken van "verbijstering". Een blik op de Twitterreacties doet zoiets wel vermoeden.

Oude media gaan inderdaad argeloos gemakzuchtig en verwaand om met deze jonge beweging. Een belangrijke oorzaak zal de vooringenomenheid zijn tegenover gitaarvrije muziek, van een groot deel van zowel media als consument, ongetwijfeld soms met een (onbewust) racistische grondslag. Ook dat hiphop nog niet zo lang mainstream is als Pink Floyd en Queen zal ermee te maken hebben. Maar deze winnaars van de Popprijs zijn wel een teken van veranderende tijden, toch? Waarmee ik niet wil zeggen dat een Popprijs winnen voldoende is.

+++++++++

Voorstanders van de Popprijs-uitreiking zijn maar al te goed op de hoogte van deze muzikale generatiekloof en/of segregatie. Tegenover elke reactie vol onbegrip, of wens dat Kensington had moeten winnen (liever Fresku) staat een progressieveling te verkondigen dat ze "bekrompen ouwelullen" zijn, of dat ze hun hatertranen likken. Muzikant/journalist Aafke Romeijn heeft een volledig lijstje gemaakt waarbij ze elk onzinnig argument tegen New Wave categorisch weerlegt met beleefdere, maar even onvriendelijke varianten van 'je bent oud / stijf / bekrompen / een witte, racistische, lul.'

Wat Romeijn in ieder geval níet doet is, naar eigen zeggen, "eindeloos discussiëren over de (inhoudelijke) kwaliteit van de muziek, afgewogen tegen de overweldigende populariteit ervan." Wat in het geval van het winnen van de Popprijs ook niet relevant is, gezien de prijs vooral om populariteit lijkt te draaien.

Inhoudelijk discussiëren wordt echter wél relevant wanneer je al dat snobisme beantwoordt met nog meer snobisme. Wanneer je argument bestaat uit leeftijdsdiscriminatie en schuilen achter de populariteit van New Wave, of het hele genre waartoe het behoort.

In de uitgebreide beschouwingen van Heerma van Voss, Knooijhuizen en anderen wordt nagenoeg niets gezegd over de muziek; alleen het project zelf komt uitgebreid aan bod. Wat een meesterslag, zo'n spontane creatieve broedplaats op Schiermonnikoog. Wat een levendige uitwisseling van ideeën in die studio's daar. Wat een rebellie van deze jonge, overwegend zwarte artiesten en hun label. Wat een middelvinger tegen de traditionele media, die miljoenen YouTube-views (met de misleidende implicatie dat YouTube en Spotify kanalen van de underdog zijn). Maar in Heerma van Voss' uitgebreide beschouwingen voor De Correspondent zijn de zinnen die ingaan op de muziek zelf op twee handen te tellen. Al hoeven we niet eindeloos te discussiëren: een klein beetje zou al een hoop helpen.

Muziekwetenschapper Ted Gioia zou er jeuk van krijgen. Hij beklaagde zich in 2014 over het gebrek aan muzikale theorie in de 'kritische' beschouwing van popmuziek. Muziekverslaggeving is verworden tot lifestylejournalistiek en wordt meer dan ooit hoofdzakelijk door de luisteraar gebruikt als identiteitsvorming. Hij citeert een oud-redacteur van Billboard: “Maybe, just maybe, we should focus on their art.”

Het is in deze gedachtegang ontzettend belangrijk om in de gaten te houden dat muzikaal elitarisme geen voorwaarde wordt die opkomende en diverse artiesten terug in de marge wil dwingen en daarmee een wit bolwerk in stand houdt. Maar tegelijk wil ik New Wave geen pluim geven voor de kwaliteit van hun muziek, louter omdat ze populair zijn of bijdragen aan de emancipatie van oorspronkelijk zwarte muziek.

Als door de onverzoenbare karakters van de muzikale subculturen populariteit de enige leidraad is waarmee we onze muziek canoniseren, dan is het verkiezen van een gemeenschappelijke winnaar zinloos. Het heeft dan niemand bij elkaar gebracht en alleen marktwerking krijgt een schouderklopje.

+++++++++

In alle eerlijkheid heeft New Wave me nooit bekoord. Veel nummers leunen op één minimale groove, met teksten die geïmproviseerd klinken (en dat blijkbaar vaak zijn). Het provisorische karakter van het album klinkt meer als een toepasselijke momentopname van het project zelf dan een evenwichtig album dat veel om het lijf heeft. Het is als punk voor hiphop, zo stelt ook Atze de Vrieze vast.

Punk was ooit een krachtige terugvordering van rockmuziek voor iedereen, als reactie op een overdadige rocktraditie. Hiphop voert een andere strijd. Muzikaal is het genre al aanvaard en iedereen kan het maken. Hiphop worstelt echter met de emancipatie van een al volwassen en volwaardige zwarte cultuur, met wisselend succes. Het is daarom vreemd om de muzikale punkeigenschappen op hiphop toe te passen en zodoende het schrale muzikale karakter van New Wave als verzet tegen het establishment te interpreteren. Hiphop functioneert anders: luister bijvoorbeeld hoe Kendrick Lamars barokke How To Pimp A Butterfly de miskende rijkdom van afro-Amerikaanse cultuur tentoonspreidt.

Bij New Wave is het vooral de onderneming zelf die tot nieuwe inzichten leidt, met een bijpassend muzikaal karakter. Maar op grappige oneliners (elders "Cruijffiaans" genoemd) na beklijven de teksten niet – al teert De Jeugd daar ten slotte ook al vele albums op – en zoveel variatie en originaliteit zit er ook weer niet in de muziek. Vooral de autotune trekt de verschillende karakters naar elkaar toe.

Is de introductie van 'Hoog/Laag', "East coast west coast turn up let's go ey", een slappe kopie van Amerikaanse rap, juist een hommage, of een zelfbewuste grap? Is de constante herhaling van "dit is m'n langste sms sinds een tijdje / dit is m'n laatste sms for a while," of "jij kan chillen met mij" en "in de mood" opzettelijk minimalistisch, of eigenlijk een armoede aan ideeën?

Het begint erop te lijken dat iedereen die niet onder de indruk is van dit (afgezaagde, laten we wel wezen) materialisme en nihilisme een generatie te vroeg geboren moet zijn. Dat hoeft niet altijd met het genre, of huidskleur, of een gebrek aan gitaren te maken hebben.

Zonder inhoudelijke argumenten ter verdediging van New Wave, of de groeiende stroom hiphop in de mainstream waar het in deze discussie uiteindelijk symbool voor staat, zie ik vooral twee groepen luisteraars die vechten om wat cultureel kapitaal. En wie is de derde hond die er met het been vandoor gaat in deze vergelijking?

"It's like what Lenin said... you look for the person who will benefit, and, uh, uh... You know what I'm trying to say." (vanaf 0:43)

Over Pim van den Berg

Geen spatiefouten, maar verder ook niks.

Utrecht https://twitter.com/bvdpim

Reacties