Is de utopie mogelijk in Civilization V?

Is de utopie mogelijk in Civilization V?

Het is 1976. Rijkskanselier Otto von Bismarck ondertekent een vredesverdrag dat voor hem en zijn Duitse volk verwoestende gevolgen zal hebben. Met handen bevend van woede zet hij een slordige krabbel onderaan een lange lijst onredelijke eisen. Hij zag zijn legers vernederd worden door de militaire overmacht van de Arabische kalief Haroen ar-Rashid. Bismarcks cavalerie had geen schijn van kans tegen ar-Rashids geavanceerde vliegdekschepen.

In het computerspel Sid Meier's Civilization V neem je de gedaante aan van een van de grote leiders uit de geschiedenis en leid je hun volk door de eeuwen heen naar grootsheid. Van de prehistorie tot in de nabije toekomst ontwikkel je je cultuur en technologie: je vindt het wiel uit, bouwt wereldwonderen en stuurt legers aan om te verdedigen of veroveren. Civilization V is het populairste spel in het genre en laat je naar eigen zeggen 'het machtigste rijk bouwen dat de wereld ooit heeft gezien.'

Een handleiding om te heersen

Door de vele aspecten van het besturen van een rijk die in het spel aan bod komen, vertelt Civilization V in feite hoe je een hele beschaving bestuurt; een beetje Sun Tzu, Machiavelli en Darwin in één, maar dan fictief.

Civilization V heeft wel een idee hoe het moet. Je kunt het spel spelen zoals je wilt, maar je kunt alleen op bepaalde manieren winnen. Om precies te zijn: door de hoofdsteden van alle andere spelers te veroveren; door te investeren in wetenschap en met een futuristisch ruimteschip deze verdoemde aardkloot achterlaten voor het Alpha Centauri-stelsel; door alle andere spelers te indoctrineren met je popcultuur; of door jezelf te laten verkiezen als 'wereldleider'. Voldoe je aan één van deze voorwaarden, dan is het spel onmiddellijk voorbij. Zo niet, dan wint na een maximum aantal beurten de speler met de meeste punten (de zogeheten Time Victory).

Een doorsnee spel begint in het jaar 4000 voor Christus, maar is zelden vóór 2015 afgerond. Het machtige rijk dat je bouwt in Civilization V is dus een rijk van en voor de toekomst.

Wanneer we nadenken over hoe deze toekomstperspectieven passen in onze eigen leefwereld, dan stemt een overwinning in Civilization V ineens een stuk droeviger. Inherent aan de regels van het spel zijn ongelijkheid en uitbuiting, van zowel elkaar als de wereld die we bevolken. Het zit hem al in de naam van het spelgenre: '4X', wat staat voor 'explore, expand, exploit and exterminate.' Drie van die vier X'en gaan ten koste van een ander.

Zelfs achter de ogenschijnlijk onschuldige overwinningssoorten schuilen cynische methoden. Voldoende stemmen voor een verkiezing als wereldleider komen je niet aanwaaien: die worden gekocht door agressief lobbyen, groot geld, militaire dwang en chantage. De culturele overwinning is eigenlijk een monopolie van popcultuur, aangedreven door een toerisme-industrie van groteske proporties. Kustlijnen staan vol met lelijke hotels en de vliegvelden zijn afgeladen met toeristen. En in de bioscopen zijn alleen nog maar superheldenfilms te zien. Via een wetenschapsoverwinning verlaat je de aarde in z'n geheel.

Maar zelfs als deze vreedzame overwinningen rooskleuriger waren, dan is een beschaving met een overlevingskans besturen nog steeds een staaltje vervuiling en verwoesting.

Groei heeft altijd een prijs

Om je beschaving te ontwikkelen heb je waardevolle grondstoffen nodig. Dus ontgin je het land rondom je steden voor landbouw, industrie, mijnwerk. Productie, een van de 'grondstoffen' in het spel, is een motor voor nagenoeg alles in je rijk. Je bouwt er legers mee, maar ook bibliotheken en universiteiten mee voor je wetenschap, en je kan je productie inzetten op het 'bouwen' van extra wetenschappelijke ontwikkeling. Met productie bouw je op dezelfde manier theaters, musea en cultuur, of markten, munthuizen, banken en geld. Samen met 'voedsel' is productie de kern van al je macht.

Maar om zoveel mogelijk voedsel en productie te krijgen moet je de natuur uitbuiten: bossen kappen, moerassen droogleggen en omploegen, netten uitgooien rond hele scholen vissen en op walvis jagen. Dit is technisch niet verplicht, maar hoe lang duurt het voordat je achterstand in groei en technologie zo groot is dat een vijandige speler je armzalige rijk opslokt? En het spel laat de wezenlijke gevolgen van de ontginning niet zien: grondstoffen zullen na gebruik nooit verdwijnen.

In de regel moet je dus de planeet verorberen om zelf te blijven leven (uitzonderingen van bepaalde beschavingen daargelaten). Ongeremde groei is de enige weg naar de overwinning–zeker naar mate de moeilijkheidsgraad toeneemt.

In dat opzicht zijn de zogenaamd agressieve, computergestuurde 'barbaren' de ware redders van de planeet: zij leven in kleine kampen in harmonie met Moeder Natuur en proberen alle ontginning van haar kostbare grondstoffen te voorkomen door het land van de spelers te plunderen en af te breken. Maar geschiedenis wordt geschreven door winnaars. De barbaren worden afgeschilderd in een koloniaal frame als onmenselijke, hersenloze bruten, wars van beschaving en klaar om door ons onderworpen of uitgeroeid te worden. Er is maar één soort goede beschaving en dat is de onze, kernwapens en al.

Woord bij daad voegen

Dus: Civilization V lijkt een cynische simulatie van ons verleden, heden en toekomst. Door middel van oorlog en uitbuiting creëren we een dystopische toekomst die alleen wenselijk lijkt voor de 'winnaar'–meestal de speler. Maar bij een uitgeputte, verwoeste aarde is niemand de winnaar.

Is het dan ook mogelijk om een duurzame, ethische overwinning te behalen? Staat Civilization V het ook toe om utopisch te denken en te winnen met een toekomstige beschaving waar we wél graag naar uit zouden kijken? Na dit hele beklag voel ik me verplicht een serieuze poging te wagen.

Als ik zo goed denk te weten hoe de ideale wereld er uitziet, is het ook mijn verantwoordelijkheid om deze openbaring op te leggen aan de andere spelers, als een barmhartige dictator. Als ik verlies heeft het spel toch gelijk gehad.

Dus bij dezen: een serieuze poging om Civilization V te winnen op een duurzame, ethische manier. Maar laat ik eerst enkele regels aan mezelf opleggen.

De regels

  • Ik laat de computer willekeurig bepalen met welke beschaving ik deze uitdaging onderneem, evenals in wat voor soort landschap. Ik kan ten slotte niet kiezen waar ik geboren ben.
  • Laat de natuur met rust. Zelfs ontginning die de natuur verder intact laat, wordt vermeden. Houtkap bedreigt de biodiversiteit. Veehouderij leidt tot de bioindustrie en het broeikaseffect. Visserij leidt tot overbevissing. Veganisme is de enige manier.
  • Alleen (relatief) 'duurzaam' bouwen. Bibliotheken, tuinen en zonnecentrales goed; fabrieken, arsenalen en kerncentrales slecht. Dezelfde gedachte pas ik toe op wereldwonderen.
  • Pacifisme en vrede. Ik neem afstand van het recht tot oorlogvoering en zal het doden van andere levende wezens koste wat het kost vermijden, tenzij ik aangevallen word en alleen ter zelfverdediging. Legers bouwen is daarom ook een faux pas. Ik zal niet meer soldaten hebben dan het aantal steden dat ik bezit.
  • Uitbreiding. Op zich kan het niet heel veel kwaad als ik meer steden bouw, mits ik de natuur maar in haar waarde laat, toch? Dus als ik het kan bolwerken bouw ik extra steden. Hoe verder de grenzen van mijn rijk, des te meer natuur ik kan beschermen.
  • Goudziekte. Ik zal mijn vrienden niet kopen. Geld wordt alleen geïnvesteerd in de ontwikkeling van duurzame projecten.
  • Als moeilijkheidsgraad kies ik 'Prince'. Dat betekent dat de computertegenstanders geen voor- of nadelen krijgen. Dat is enigszins eerlijk. Ik kies zeven tegenstanders om voldoende ruimte te laten voor verschillende typen tegenstanders.
  • Voor mij is de enige geldige overwinning is een Time Victory. Alle andere overwinningstypen bevatten een zekere vorm van uitbuiting en verwoesting.

Het spel

In onderstaand album staat het verloop van mijn poging beschreven, met begeleidende afbeeldingen.

De nederlaag

De overwinning bleef buiten mijn bereik. Een compromisloze visie voor een utopische toekomst heeft het Russische rijk na een voorspoedig begin lamgelegd. Het bleek moeilijk, zelfs onmogelijk, om volledig vast te klampen aan mijn idealen wanneer ik de wereld moest delen. Net als de echte wereld dwingt Civilization V compromissen af. Als ik in den beginne technologie minder had geschuwd, had ik met wetenschappelijke doorbraken mijn duurzame agenda meer kracht bij kunnen zetten. Een kleine slechte daad had meer goeds teweeg kunnen brengen, misschien. Maar wat is het ideaal waard als ik mezelf bezoedel? Aan de andere kant kan een verslagen speler sowieso geen verschil maken. De utopie blijft een onvervulde wens.

Dus is het mogelijk om heerser te zijn van een eerlijke, vreedzame en duurzame wereld? Niet in Civilization V. Zo is het niet leuk om te spelen; het spel belemmert in het aantal mogelijke alternatieve spelwijzen. In de echte wereld zijn er echter ontelbare manieren om een positief verschil te kunnen maken. Daar kun je wél dromen, en dat is waar de utopie werkelijk ligt.

Op The Guardian is inmiddels een gelijksoortig artikel verschenen, maar over stedenbouwsimulatie Cities: Skylines. 'The Guardian Cities: Skylines challenge – can I build a truly anti-capitalist city?'

Over Pim van den Berg

Geen spatiefouten, maar verder ook niks.

Utrecht https://twitter.com/bvdpim

Reacties