De twee gezichten van Apple: waar Apples open brief echt over gaat

De twee gezichten van Apple: waar Apples open brief echt over gaat

Apple CEO Tim Cook reageerde dinsdag 16 februari op een gerechtelijk bevel om te assisteren bij het ontgrendelen van een iPhone met een uitgebreide open brief. De iPhone in kwestie was voorheen in het bezit van één van de verdachten van de aanslag die vorig jaar plaatsvond in San Bernardino. Apple en Cook trekken met deze brief een duidelijke grens als het aankomt op beveiliging, versleuteling en de veiligheid van hun gebruikers. De FBI vraagt Apple om software te schrijven die eenmalig gebruikt kan worden om de iPhone te ontgrendelen. Aan de andere kant van de discussie staat Apple met het argument dat niemand kan garanderen dat deze software eenmalig gebruikt gaat worden, of dat voorkomen kan worden dat de software in verkeerde handen valt. Maar is dit de enige boodschap die in deze brief schuil gaat?

Voordat we daarop ingaan, een overzicht van de situatie: de FBI heeft met een oude wet uit 1789 een rechter zover gekregen om Apple te dwingen om te helpen bij het ontgrendelen van de iPhone. Het gaat om een iPhone 5C die is gekocht door het San Bernardino Department of Public Health, die hem vervolgens als werktelefoon gaven aan Syed Rizwan Farook: één van de verdachten in de terroristische aanslag van vorig jaar waar veertien personen om het leven kwamen en er tweeëntwintig gewond raakten. De FBI wil een zogeheten brute force attack uitvoeren: een computerprogramma voert in rap tempo (duizenden combinaties per seconden) allerlei verschillende combinaties in totdat het de juiste raadt. Volgens de FBI is deze methode nodig omdat de iCloud-data waarover Apple beschikt niet up to date is: de laatste backup is dagen voor de aanslag gedaan en is daarom incompleet.

iphone-privacy

De desbetreffende iPhone loopt op iOS 9 en dat levert problemen op voor de Amerikaanse federale politie. Sinds die update is Apple namelijk niet meer in staat om het wachtwoord van de gebruiker te omzeilen met speciale software, bij vorige versies van iOS was dat geen probleem. Daarnaast kan de FBI nu niet onbeperkt codes invoeren. Ten eerste is dit met de hand een omslachtig en tijdrovend proces. Daarnaast zijn er indicaties dat Farook een functie op de telefoon geactiveerd heeft die ervoor zorgt dat de telefoon al zijn data vernietigt op het moment dat het wachtwoord meer dan tien keer verkeerd wordt ingevoerd. En als extra veiligheidsmaatregel zorgt de smartphone automatisch voor extra vertraging na elke fout ingevoerde poging. Dit zorgt uiteindelijk voor steeds langere periodes waarin de iPhone geen wachtwoorden accepteert.

Begrijp me niet verkeerd: ik ben blij dat Apple en Tim Cook de discussie over versleuteling in het openbaar voeren en kritisch zijn op de Amerikaanse overheid. De laatstgenoemde heeft al meerdere malen bewezen dat ze niet verantwoordelijk om kunnen gaan met de persoonsgegevens van burgers van zowel de Verenigde Staten als van andere landen. Het is belangrijk dat mensen op de hoogte zijn van wat er nu eigenlijk (privacy!) op het spel staat.

Echter positioneert Apple zich op deze manier buiten de reikwijdte van de Amerikaanse overheid, door de Amerikaanse overheid af te schilderen als instantie zonder kennis van zaken en als verzameling van (te) machtswellustige ambtenaren. En deze stereotypering van overheden komt de meeste technologiebedrijven ten goede: door minder inmenging vanuit de overheid kunnen bedrijven lagere lonen uitbetalen, hoeven ze minder rekening te houden met milieuwetgeving en betalen ze minder belasting. Dat sluit aan bij het doel van grote bedrijven: winstmaximalisatie zodat de aandeelhouders van het bedrijf er uiteindelijk zo hard mogelijk op vooruitgaan. Het feit dat Apple nu juist privacy gebruikt als speerpunt tegen de overheid is slim, maar oneerlijk: het bedrijf is in de hoogtijdagen van de NSA even onverantwoordelijk omgegaan met de gegevens van hun gebruikers als Facebook en Google. En daarnaast is Apple in zijn essentie niet anders dan andere bedrijven en die allen aan het eind van de dag uit zijn op zoveel mogelijk winst. 


Deze strijd tussen Apple en de overheid van de Verenigde Staten lijkt in eerste instantie even ideologisch als pragmatisch. Het is echter de politieke tegenstelling die me het meest intrigeert. Aan de ene kant het neoliberalisme, waarbij privébezit heilig is, de overheid zo klein mogelijk moet zijn en de kloof tussen rijk en arm voornamelijk de schuld van luiheid is. Die overtuiging staat lijnrecht tegenover een overheid die met zijn bemoeienissen wellicht vaak overijverig is in het controleren van hun burgers, maar wel uit een idee van solidariteit is geboren. De discussie tussen Apple en de Amerikaanse overheid staat symbool voor een veel grotere discussie over verschillende wereldbeelden en ideologieën. En het is een doortrekking van een idee dat het afgelopen decennium heeft gekenmerkt en waarschijnlijk het aankomende decennium gaat kenmerken: het idee dat technologie politiek kan vervangen, omdat het neutraal is.

Deze verschuiving in het denkbeeld kun je teruglezen in het werk van de Amerikaanse jurist Lawrence Lessig. Hij beschrijft in zijn essay 'Code is Law' dat de Amerikaanse grondwet geschreven is uit angst voor een overijverige (nieuwe) overheid. De reële angst dat deze overheid haar mandaat zou gaan gebruiken voor eigen gewin heeft als gevolg dat er onevenredig veel vertrouwen in het individu kwam. Dit vertrouwen lijkt nu zijn hoogtepunt bereikt te hebben: technologiebedrijven worden door velen als a-politiek ervaren, terwijl bijna iedere keuze binnen technologiebedrijven uit een neoliberale invalshoek voortkomt. Een goed voorbeeld is Facebooks voormalige motto: “Move fast and break things.” Het is gemakkelijk om jezelf als technologiebedrijf te meten aan een willekeurige overheid om aan te tonen dat je meer toekomstgericht bent: je bent als (Google, Facebook of ander hip techbedrijf) jong, flexibel en hebt een duidelijke toekomstvisie. Maar dan zie je precies hoe politiek stiekem samenhangt met technologie. Waar Facebook ervoor kan kiezen om gigantische groei na te streven, zijn overheden verantwoordelijk voor de allerzwaksten en allerbehoeftigsten. Roekeloze groei zou onverantwoord zijn, daar zijn immers de zwaksten en allerbehoeftigsten vaak het slachtoffer van. En als dat een politieke keuze is, is het tegenovergestelde ook een politieke keuze?

Daarnaast kun je het Apple kwalijk nemen dat ze claimen op te komen voor de Verenigde Staten, terwijl ze zo min mogelijk doen voor dat land. Het rijkste bedrijf ter wereld betaalt relatief nauwelijks belasting, doet volgens investeerders te weinig voor etnische en genderdiversiteit binnen het bedrijf en brengt bijna alle productie onder in lage-loonlanden waar medewerkers onder erbarmelijke omstandigheden iPhones in elkaar staan te schroeven. Terwijl westerse consumenten de volle pond betalen, iets dat alleen Apples merk dient.

Mag Apple dan niets over het privacyprobleem zeggen? Jawel, het is belangrijk dat Apple zijn mond opentrekt en duidelijk laat zien dat, wat de overheid vraagt, gevolgen heeft voor iedereen. Maar het zou mooi zijn als Apple net zo fel zou reageren op belangrijke onderwerpen als kinderarbeid of het solidariteitsbeginsel dat onder druk staat, ook hier in Nederland. Als Apple daar haar marketingmachine voor in zou zetten, zou het rijkste bedrijf echt trots kunnen zijn op hun prestaties.

Reacties