Alexander Klöpping: 'Als ik de baas zou zijn van het journaal'

Alexander Klöpping: 'Als ik de baas zou zijn van het journaal'

Het is het begin van het einde: Alexander Klöpping, Nederlands technologisch vooruitstrevendste ondernemer, is het NOS Journaal beu. Klöpping, sinds kort ook wel 'Nederzuck' genoemd, vergelijkt het journaal met McDonald's: "Het lijkt op eten, ruikt als eten en smaakt als eten. Je vreet het lekker snel weg. Maar ondertussen heb je na een half uur weer honger." Hij concludeert: "Op NOS.nl is het overigens niet anders. Het gaat om bereik. Niet om kwaliteit."

Enerzijds heeft Klöpping gelijk: de stelling dat de NOS aan kwaliteit heeft ingeboet is banaal geworden omdat het waar is.

Het is een makkelijke constatering. Met oorzaken en oplossingen komen is lastiger. En ik vraag me af in hoeverre Klöpping stilstaat bij zijn eigen aandeel daarin.

Minachting

Van meet af aan bagatelliseert Klöpping de onmogelijke spagaat waarin de NOS zich bevindt: een compromis vinden tussen kwaliteitsnieuws dat een brede doelgroep aan kan spreken, én dat kan concurreren met de commerciëlen. Daarbij verwijst hij naar een interview in de VARAgids met NOS-hoofdredacteur Marcel Gelauff, van 10 november. Hieruit onttrekt Klöpping de geparafraseerde kern van het verhaal: "wij moeten slimme én domme mensen bereiken, en dat hoeft RTL niet"

Gelauff neemt zelf die woorden overigens niet in de mond. Zoals hij de NOS-missie opsomt: "‘wij moeten het nieuws maken voor iedereen. Van niet-opgeleid tot heel hoog opgeleid. Van jong tot oud."

Zoals de waard is, vertrouwt hij zijn gasten. Klöpping kan in zijn korte opiniestuk zijn minachting voor de 'gekkies' die hij 'dom' acht niet verhullen – mensen die evengoed doelgroep van het NOS Journaal zouden moeten zijn. Onder de afbeeldingen in het artikel, voorbeelden van wat hij "een sloot aan debiele items" noemt, zet hij aanmatigende en sarcastische commentaren over het lage niveau. Het is nog maar de vraag of in zijn toekomstbeeld het verheffingsideaal van de NOS nog tot deze doelgroep reikt.

Wanneer Klöpping snakt naar een beter journaal, lijkt dat vooral een journaal speciaal voor hém.

Machtsverschuiving

Het probleem ligt niet alleen bij de ogenschijnlijke onmogelijkheid van de NOS om diepgang en doortastendheid te combineren met toegankelijkheid. Het probleem is dat wíj dit verwachten van de NOS, terwijl we de middelen ervoor wegnemen en de omroep vragen zichzelf te redden in een verschraald en geïndividualiseerd medialandschap.

Dus is de NOS gedwongen mee te gaan in de "McDonalds-isering" van het huidige televisienieuwsmilieu. Rob Wijnberg noemt dit in zijn boek De Nieuwsfabriek de 'aandachtseconomie': door onder andere teruglopende (advertentie-)inkomsten wordt er krampachtiger naar consumenten gezocht. Dat uit zich in sensationele verslaggeving.

Ondertussen behouden we wel de vrijheid om weg te zappen naar bijvoorbeeld RTL Nieuws als het ons niet bevalt – een programma dat overigens niet hoeft te voldoen aan een maatschappelijke functie. Zelfs als het NOS Journaal ruime middelen had om hun kritische en diepgravende verslaggeving te beoefenen, hebben ze niets aan dit elitaire standpunt als het alternatief nog steeds pakkender schreeuwt en drommen wegzappen. Dus is de NOS 'gedwongen' te maken wat de meesten willen zien.

Dan hebben we het nog niets eens gehad over de tanende functie van de journalist als tussenpersoon in de informatiestroom op zich. Volgens The Awl wordt het steeds makkelijker om via sociale media de oude garde te passeren en je publiek rechtstreeks aan te spreken. Een politicus als Donald Trump weet dat hij zijn boodschap ogenblikkelijk in de ether kan gooien. De pers kan niet anders dan daar achteraan hollen met correcties en nuanceringen, maar Trump is dan alweer elders bezig. En als ze hem negeren, worden ze niet gelezen.

Wanneer we versteld staan van Wilders' mediawijsheid, lijken we de krimpende invloed van journalistiek over het hoofd te zien. Met de dag hoeft hij zich minder zorgen te maken over reprimandes van de oude media.

Indien de NOS gepaste middelen toegereikt krijgt voor het televisiejournaal, lijkt Klöppings verlangen vooral uit te zullen lopen op een interessant journaal waar niemand naar zal kijken.

Alleen kijken wat je zelf wil

Op zijn beurt komt dit deels omdat nieuwe media mensen in staat hebben gesteld om alleen te kijken wat ze willen zien. Kort door de bocht en breed genomen leidt dit tot geïndividualiseerde consumptiepatronen waarin afwijkende meningen onverdraaglijk zijn. Een collectieve geest komt alleen voor in de incidentele samenkomst van individuen bij de populairste fenomenen. Weinig mensen hebben tijd en geld over voor waar ze geen zin in hebben.

Klöpping heeft in dit debat wel een streepje voor. Als mede-oprichter van Blendle heeft hij een vindingrijke en aantrekkelijke manier gevonden om voor journalistiek te betalen. Maar we mogen meer stilstaan bij hoe Blendle bijdraagt aan diezelfde individualisatie: je betaalt ten slotte alleen voor wat je toch al wil lezen.

Makkelijker gezegd dan geïnnoveerd

De aanpassing aan de nieuwe media is voor de NPO extra moeilijk. We beschouwen de fundamentele infrastructuur aldaar, de toegangspoorten en algoritmen van Google en Facebook, de kolossale servers van YouTube en Netflix, niet als algemene voorzieningen – al functioneren ze wel zo. De NOS kan omwille van hun publieke functie en onafhankelijkheid hiervan geen gebruik maken.

Klöpping laat bijvoorbeeld graag weten een broertje dood te hebben aan de lage beeldkwaliteit van Uitzending Gemist, maar bij het uitblijven van een overheidsinvestering in servercapaciteit, moet de NPO zich dan moeten overleveren aan de servers van Google en Amazon, opdat zij een slaatje mogen slaan uit de altruïstische en noodzakelijke nieuwsverslaggeving die wij verwachten? Dat is nog eens oneerlijke concurrentie.

En net als Klöpping simpelweg verhuizen naar Medium, het hippe heimat voor de jonge technocraat, is voor de NOS om dezelfde redenen ook geen optie.

Waar het bij onze beschouwingen van het NOS Journaal aan lijkt te ontbreken is een gezonde scepsis voor commerciële druk op een openbare institutie. Klöpping, als voorstander van het onlangs opgeheven, illegale Uberpop, houdt er vooral technocratische opvattingen op na: marktconforme innovaties bepalen hoe de media, waaronder het nieuws, gepresenteerd dienen te worden. Zijn roep om de NOS beter te laten voldoen aan hun eigen verheffingsideaal, zonder dat dat ten koste gaat van hun noodzakelijke onafhankelijkheid, past onmogelijk binnen de geprivatiseerde media-infrastructuur die hij elders propageert. Desalniettemin lijkt dat bij hem geen cognitieve dissonantie teweeg te brengen.

Toch, het journaal stelt momenteel weinig voor

Maar nogmaals: Klöpping heeft wel gelijk. Door het nieuws voor zo'n breed mogelijke doelgroep te maken, lijkt het inmiddels voor niemand gemaakt.

Het kán wel. Toevallig zapte ik vorige week naar het journaal op Eén, dat informatieve en zelfs onderrichtende items bij de headlines inbegrepen had. Bijvoorbeeld over het effect van klimaatverandering op de Vlaamse beuken en de rol van het eten van vlees in deze klimaatverandering. Ik betwijfel of de NOS het zou aandurven kijkers te confronteren met hun slechte gewoontes.

Het blijft een kip-of-het-ei-verhaal: moet het NOS eerst een gedegen journaal maken eer dat we het gaan kijken? Ik vermoed dat daarvoor de NOS te veel in de tang zit.

Een beter journaal begint bij jezelf

Laten we daarom naar onze eigen verantwoordelijkheid als nieuwsconsumenten kijken. Wat kunnen wij doen om het journaal beter te maken, in plaats van de NOS voor de leeuwen te gooien?

Om te beginnen kunnen we ons meer bewust maken dat goede nieuwsverslaggeving geld kost en dat de onafhankelijkheid daarvan institutionele bescherming behoeft. Dat uit zich in zowel subsidiëring als een herwaardering van en investering in de digitale kanalen van nieuwe media. Zoek een politicus op die hier al waarde aan hecht, of spreek de politiek erop aan.

We mogen ook ons eigen consumptiegedrag eens onder de loep nemen. Als je gelooft in het belang van goede journalistiek, laat het dan ook je geld en aandacht waard zijn. Negeer de schampere artikelen over Wilders – die zijn alleen maar onderdeel van het probleem. Stem met je stem en met je portemonnee.

Dus word eens lid van De Correspondent of OneWorld. Als constructieve en diepgravende journalistiek plots populair en lucratief blijkt, dan kan de NOS natuurlijk niet achterblijven. Dat is wat Alexander wil.

Over Pim van den Berg

Geen spatiefouten, maar verder ook niks.

Utrecht https://twitter.com/bvdpim

Reacties